Filosofie en literatuur zijn familieleden, soms in grote liefde, soms in wederzijdse haat, maar familie blijven ze. Lezen is reflectie op onze menselijke conditie. Het portret van de losjes gezeten Goethe, hier geportretteerd door zijn vriend Tischbein tijdens hun Italiaanse reis, staat symbool voor die bespiegelende levenshouding.

Menu:

Laatst gewijzigd:

Hieronder een selectie van redelijk recent verschenen boeken die ik met meer dan normaal plezier heb gelezen en die elk op hun eigen manier aanknopingspunten bieden voor het denken over filosofie en literatuur, leven en schrijven.

  • Irène Némirovsky, Storm in juni (Breda 2005)
    Het boek was een verjaardagscadeau. Ik had het niet eerder opgemerkt, het heeft nog even op mijn bureau liggen wachten totdat ik tijd had, maar eenmaal begonnen kon ik het niet meer wegleggen. De Duitse inval in Frankrijk en hoe de Fransen reageerden: laf, opportunistisch, vol van hun eigen besognes of juist verrast. Némirovsky beschrijft in een reportagestijl het 'verdriet van Frankrijk'. Ze heeft het boek, dat een reeks moest worden, Suite française, nooit afgekregen. In 1942  werd ze opgepakt en naar een van de vernietigingskampen afgevoerd.  Haar eigen Joodse achtergrond komt in deze twee delen niet aan de orde. Blijkbaar was dat niet haar eerste zorg. Een boek dat mijn geloof in de literatuur als medium om verslag te doen van wat er werkelijk gaande is heeft versterkt.  

    • John Irving, De laatste nacht in Twisted River(Amsterdam 2009)
      Na een tijd van wat mindere werken nu weer een echte Irving. Een kok groeit op in een houthakkersgemeenschap in de noordelijke bossen van New Hampshire. Hij is gedwongen te vertrekken en met zijn zoontje verlaat hij Twisted River, maar blijft mentaal altijd aan de gebeurtenissen op deze plek verbonden. Een Dickensiaanse vertelling met implicaties voor het moderne leven en getuigend van grote liefde voor het stoere bestaan in de bossen. Het overtuigend bewijs dat literatuur, hoe universeel haar pretensies ook mogen zijn, altijd de concreetheid van plaatsen tot uitgangspunt heeft.

    • J.M.Coetzee, Langzame man(Amsterdam 2005)
      Nieuw meesterwerk van de nobelprijswinnaar. Oude invalide man wordt verliefd op zijn kerngezonde verzorgster. Volgt een genadeloos exposé over het conflict tussen verstand en gevoel, zorg en liefde. Meesterlijk beschreven, zonder conclusies te trekken legt Coetzee de contradicties van het moderne leven bloot, zoals in vorige romans wraak en dierenmishandeling geanalyseerd werden door een schrijver die geen genade kent.

    • Anny Duperey, Schaduw en stilte (Breda 2004).
      Fascinerend en intelligent autobiografisch verslag van de Franse actrice die op 8-jarige leeftijd haar beide ouders verloor en pas op middelbare leeftijd, aan de hand van foto's van haar jonge vader, reconstrueert hoe haar jeugd eruit moet hebben gezien. Een overtuigend voorbeeld hoe beeld en woord samen kunnen gaan in de (re)constructie van het eigen leven. Verscheen eerder in Frankrijk onder de titel Le voil noir.

    • Daniel C. Dennett, Evolutie van de vrije wil (Amsterdam 2004).
      De bekende auteur van Het bewustzijn verklaard probeert in deze lijvige studie uit te leggen hoe het komt dat wij én uit de natuur voortkomen én culturele wezens zijn met gevoel voor verantwoordelijkheid. Boek staat vol prachtige anekdotes en voorbeelden. De filosofische waarde is misschien beperkt (het ethische probleem blijft toch: wat is het goede? en niet: zijn wij vrij het goede te kiezen?) maar toch ligt in dit boek een schat aan informatie.

    • Patricia De Martelaere, Het onverwachte antwoord (Amsterdam 2004).
      Indringende en zeer goed geschreven roman over het verlangen naar mystieke eenwording. Verscheidene vrouwen begeren de zelfde man, een zekere Godfried (= Godsvrede) De Martelaere is filosofe en heeft Freud, Lacan, Bataille en Lawrence goed gelezen. Daar staan erotiek en dood centraal. Ook in deze roman. Toch lijdt hij niet onder die intellectuele ballast. Het boek is geheel authentiek en past in de rest van haar werk. De schrijfster schaart zich in de traditie van de vrouwelijke mystici uit de middeleeuwen.

    • Rosi Braidotti, Op doorreis. Nomadisch denken in de 21-ste eeuw (Amsterdam 2004) Inspirerende filosofische visie op het toekomstige menszijn, gedacht vanuit de materialistische traditie van Gilles Deleuze. Lichamelijkheid speelt hier een grote rol. Identiteit is een constructie. Wij zijn altijd onderweg en komen nergens aan. Vertrekpunt voor Braidotti,hoogleraar vrouwenstudies, is en blijft een feministisch perspectief, maar haar blik reikt duidelijk verder. Braidotti voert verkenningen uit van cyberspace en de verbeelding in sciencefiction. In haar laatste essay ontwerpt ze een ethiek. Een inleiding belicht de thema's van haar werk. Voorts een afsluitend interview.

    • Antonio Damasio, Het gelijk van Spinoza (Amsterdam 2003).
      Briljante studie naar de samenhang tussen gevoel en verstand. Damasio weet neurologie en humanistiek te verbinden. Zijn vorige boek ging over de aard van het menselijk bewustzijn, dat Damasio in tegenstelling tot onderzoekers als Daniel Dennett als een reëel biologisch fenomeen ziet. Dit boek behandelt de functie van de emoties en de relatie die zij hebben met onze hersenen.

    • Rudy Kousbroek, Opgespoorde wonderen. Fotosyntheses. (Amsterdam 2003).
      Unieke mengvorm van essay, dagboek en gedicht. Foto's van vaak bizarre, geheel uit de geschiedenis losgeraakte voorvallen vormen de aanzet tot hooggeconcentreerde literaire proefnemingen, waarin Kousbroek een legering tot stand brengt tussen zijn grote belezenheid en zijn persoonlijke verbeelding. De rijkdom aan ideeën is verrukkelijk.

    • Peter Sloterdijk, Sferen (Amsterdam 2003).
      Bijna ongelooflijk hoe Sloterdijk probeert de sfeer van het menselijk op aarde zijn te vangen in een net van mythologische, filosofische, literatuurwetenschappelijke en kunsthistorische analyses. Van baarmoeder tot de huidige geglobaliseerde levenssfeer peilt hij het menselijk bewustzijn. Dat de schrijver er zelf zo nu en dan op los fabuleert doet geen afbreuk aan deze monumentale topografie van het gemoed.

    • Arnon Grunberg, De asielzoeker (Amsterdam 2003).
      Lucide roman over het menselijk onvermogen de romantische liefde te realiseren. Grunberg overtreft in dit boek al zijn generatiegenoten; hij is de belangrijkste Nederlandse schrijver van deze jaren. Postmoderne lichtvoetigheid gecombineerd met ernst om de zwaarte van het bestaan. De lezer houdt de ogen niet droog - van het huilen en het lachen.

    • Edward James en Farah Mendlesohn (ed.) The Cambridge Companion to Science Fiction (Londen 2003).
      Eindelijk een intelligente inleiding, overzicht en deelstudies naar een onderschat genre. Als literatuur de ziel exploreert, onderzoekt sf de toekomstige grenzen van de menselijkheid!

    • David Hamers, Tijd voor Suburbia. De Amerikaanse buitenwijk in wetenschap en literatuur(Amsterdam 2003) Proefschrift van een econoom en cultuurwetenschapper met hoog literair en filosofisch gehalte. Uitstekende en aanstekelijke analyse van de beeldvorming en het onderzoek naar het leven in de Amerikaanse buitenwijken. Hamers neemt het op een genuanceerde manier op voor de suburbs, althans voor het leven daar. Maar hij kan niet verhelen dat de literatuur en films die in dit milieu spelen vaak onversneden negatief zijn. Het verstikkende comfort, de homogeniteit en de monotonie van het leven zijn dankbare onderwerpen van kritiek voor menig schrijver en filmer. De kritiek is in hogere zin ook kritiek op het moderne leven in het algemeen. American Beauty, de Rabbit-boeken John Updike en de verhalen van David Coupland krijgen ruim aandacht. Een prachtige studie.

    • Lyn Schooler, In het spoor van de zilverbeer (Amsterdam 2002).
      Een meeslepend en aangrijpend autobiografisch relaas van een woudloper en natuurgids uit Alaska. Het boek is zowel instructief waar Schooler schrijft over de geschiedenis en de structuur van het noordelijke ecosysteem als indrukwekkend; dat laatste omdat hij er in slaagt zijn eigen wezen, dat van zijn vriend (op Kimsjasa door een grizzly verscheurd) en hun onderlinge vriendschap in samenhang met dit wilde landschap te begrijpen.